Stafrænar bækur í leik og starfi

Bókin hefur þann eiginleika að geta verið á margskonar formi. Stafrænar bækur hafa þann tilgang, líkt og hin prentaða bók, að miðla upplýsingum með texta, táknum og myndum. Þær þurfa ekki að fylgja hinu hefðbundna prentaða bókaumbroti og geta verið í mismunandi formi. Til þess að varpa ljósi á mismunandi form stafrænna bóka er hér tekin saman lýsing á flokkum rafrænna bóka, listi yfir kosti og galla og einnig tekið saman hvers konar efni hentar í útgáfu þeirra.

Stafrænar prentbækur (prentrafbækur)

Stafrænar prentbækur eru eftirmyndir bóka sem hafa komið út á prenti og hafa því sama útlit og prentaðar bækur og blöð með tilliti til blaðsíðustærðar, leturs og annarrar uppbyggingar.

baekur.isDæmi: Algeng birtingamynd stafrænna prentbóka eru bækur á PDF formi, vefsíður með myndum af bókum, texta- og ritvinnsluskjöl eða myndir með texta. Vefur Landsbókasafns og skönnunarverkefni Google Books byggja á því að endurgera prentaðar bækur rafrænt. Þá mætti flokka vefþjónustur eins og ISSUU og fleiri aðila sem bjóða upp á að birta PDF skjöl eins og bækur eða tímarit sem eitt form stafrænna prentbóka og tímarita.

Helstu kostir:

  • Auðvelt að birta efni
  • Kunnuglegt viðmót
  • Krefst lítillar tækniþekkingar til að geta lesið
  • Hægt að nýta prentumbrot sem er til

Helstu ókostir:

  • Henta illa að lesa á litlum skjám
  • Erfitt að breyta og uppfæra síðar
  • Útliti þarf að stilla upp
  • Óviss langtímaending

Rafbækur

Rafbækur eru bækur á stafrænu formi sem eru sérstaklega settar upp í stöðluðu sniði svo sem Epub, Azw (Amazon), iBooks (iTunes) og Mobi.  Þær byggja á flæðandi texta sem fylgir því formi sem lesandinn velur í sínu lestæki og ræðst því útlit bókarinnar af framsetningu umbrots, stærð skjás, stillingum á textastærð, spássíu og öðrum þáttum sem lesforrit bjóða upp á.

Dæmi:  Rafbókaformið er útbreiddasta leiðin til þess að koma skáldverkum frá bókaútgefendum á framfæri. Má þar nefna þekktar þjónustur eins og Kindle frá Amazon, iBooks frá Apple, Kobo, SonyBooks, Gutenbergproject og nokkrar íslenskar þjónustur: Emma.is, Eymundsson.is, Forlagid.is og Ebækur.is.

[do action=“mynd“ url=“http://www.snjallskoli.is/wp-content/uploads/2014/05/epubReaders.jpg“ device=“s5-white-landscape“ align=“center“ size=“medium“/]

 

Helstu kostir:

  • Auðvelt að lesa texta/myndir
  • Bækur laga sig að tæki og  vali lesenda
  • Skrár eru litlar og meðfærilegar
  • Hægt að lesa í öllum tölvum og lestækjum

Helstu ókostir:

  • Ekki hægt að festa útlit
  • Þarf að lesa í lesforriti
  • Auðvelt að dreifa
  • Hentar ekki flókinni uppsetningu bóka

Bókaforrit

Bókaforrit (bókaöpp) eru bækur sem settar hafa verið upp sem forrit fyrir tölvur og/eða snjalltæki. Þau bera oft með sér yfirbragð bóka svo sem texta, myndir, blaðsíður og flettingar síðna. Þau bjóða gjarnan upp á einhverskonar viðbót svo sem upplestur á texta, hreyfingu í myndum eða bakgrunni, tónlist, smáleiki, þrautir, spurningar og fleiri valmöguleika. Algengustu bókforritin eru barnabækur. Flest bókforrit eru sjálfstæðar einingar, þ.e.a.s. stakt forrit sem sækja þarf eða kaupa og er keyrt upp á viðkomandi tæki eða vafra.  Einnig eru til bókabúðaforrit þar sem hægt er að versla sérstaklega fleiri bókaforrit innan þess.

Dæmi: Fjölmörg bókaforrit og bókabúðaforrit má finna í verslunum eins og  iTunes og Google Play. Námsgagnastofnun hefur einnig gefið út íslenskt bókaforrit um merka sögustaði á Þingvöllum.

Helstu kostir:

  • Fallegar og fjölbreyttar bækur
  • Margmiðlun og gagnvirkni
  • Auðvelt að nálgast
  • Hentar myndskreyttum bókum
  • Ótakmarkaðir möguleikar á útliti og virkni

Helstu ókostir:

  • Dýrar í framleiðslu
  • Krefjast sérfræðikunnáttu í uppsetningu
  • Virka eingöngu á ákveðnum tækjum/stýrikerfum
  • Takmörkuð langtímaending

Margmiðlunarbækur

Margmiðlunarbækur eru þróaðri gerð rafbóka sem byggja á uppbyggingu texta og mynda ásamt möguleikum á margmiðlunarefni svo sem hljóði, myndböndum og gagnvirkni í stöðluðum skráarsniðum. Algengustu sniðin eru iBooks (iTunes), Kf8 (Amazon) og ePub3. Margmiðlunarbækur byggja á flæðandi texta sem stillt er upp ásamt margmiðlunarefni með stílsniði sem segir til um hvernig hún á að líta út. Margmiðlunarrafbækur þarf að lesa í lesforritum sem styðja viðkomandi snið. Margmiðlunarbækur laga sig að viðkomandi lestæki en geta haft fast eða breytilegt snið eftir því hvernig útgefandi setur hana upp. Oftast getur lesandi ráðið stærð texta og leturs.

Dæmi:  Margmiðlunarbækur eru hluti af þekktum þjónustum eins og Kindle frá Amazon og iBooks frá Apple en hefur ekki náð almennri fótfestu annarstaðar.

Helstu kostir:

  • Auðvelt að lesa texta/myndir
  • Margmiðlunar- og gagnvirkni
  • Auðvelt að nálgast
  • Hægt að festa útlit
  • Miklir möguleikar á uppsetningu

Helstu ókostir:

  • Dýrar í framleiðslu
  • Krefjast sérfræðikunnáttu í uppsetningu
  • Þarf að lesa í lesforriti
  • Virka eingöngu á fáum lesforritum

 Samanburður

 

Stafrænar prentbækur Rafbækur Bókaforrit Magmiðlunar-bækur
Byggir á bókauppsetningu x (x) (x) x
Þarf að lesa í lesforriti x x x
Hægt að breyta stærð texta og letri x x x
Auðvelt að breyta og uppfæra (x) x
Hægt að festa útlit x x x x
Auðvelt að setja í dreifingu x x
lágur útgáfukostnaður x x
Margmiðlun/gagnvirkni x x x x
Virka í öllum tækjum (x) x

Lokað er fyrir athugasemdir.