Meira en þúsund orð

Mynd segir meira en þúsund orð. Þessi sígilda staðhæfing gerir myndum ekki bara hátt undir höfði, heldur gefur hún til kynna að myndin feli í sér meira en hið ritaða orð. Skólar gerðu vel í því að kenna nemendum að nýta sér myndmál, skilja það og tjá sig með því. Snjallskólinn vill stuðla að því.

Mynd segir sögu

Mynd getur útskýrt margbrotna hluti og sett í samhengi, skýrt flókin ferli og fyrirbrigði sem nemendur læra í skólanum: hringrás vatns, jarðmyndanir, skyldleika tungumála eða efnahvörf. Myndir eiga því erindi við nemendur vegna nytsemi þeirra í hinum ýmsu fögum og fræðigreinum.

[do action=“mynd“ url=“http://www.snjallskoli.is/wp-content/uploads/2014/10/origami.jpg“ device=“note-12-white“ align=“center“ size=“medium“/]


 

Myndir gera samt miklu meira en að útskýra, sérhverri mynd fylgja hugrif – á augabragði. Hvert sem litið er gætir sjónrænna áhrifa sem án orða snertir tilfinningastrengi, vekur stemmingu innra með manni og ýmiskonar hugarástand.

Myndir eru notadrjúgar

MyndirCollageFólk verður fyrir áhrifum mynda daglega og er fátt hversdagslegra en það. Hvernig fólk notar myndir og í hvaða tilgangi er samt æði misjafnt. Dæmin er að finna allt í kringum okkur. Við þurfum bara að veita þeim athygli. Sem dæmi má benda á hvernig dagblöð og tímarit nota myndir til að gera greinar meira aðlaðandi, hvernig stjórnmálamenn birtast á myndum nýstroknir og upplitsdjarfir (gjarnan skömmu fyrir kosningar) að ógleymdum hinum áleitna auglýsingabransa sem nýtir myndir og myndmál til að koma skilaboðum á framfæri.

Með tilkomu snjalltækja hefur myndum fjölgað umtalsvert í lífi okkar, þar sem tækin eru ekki bara myndræn heldur veftengd og ljósmyndavélar að auki. Mikið efni á internetinu er myndræns eðlis, kort, myndskeið og skýringarmyndir. Þar að auki sendum við gríðarmikið magn af myndum í ýmsum tilgangi. Burt séð frá hvaða tilgangi myndir þjóna  hefur notkun þeirra stóraukist undanfarin ár.

Við nánari athugun á hefðbundinni nytsemi mynda kemur í ljós að ýmis sérþekking og sérfræðiupplýsingar eru iðulega geymdar á myndrænu formi. Sú leið er m.a. valin til að gera upplýsingar sem aðgengilegastar fyrir alþjóðasamfélag sérfræðinga á ýmsum sviðum. Má þar nefna tölfræði, verkfræði og hönnun ýmiskonar, tækniteikningar, skýringarmyndir í vísindum, röntgenmyndir, hitamyndir o.fl.

Myndræn skipulagning verkefna, hvort sem um er að ræða hópastarf eða einstaklingsverkefni getur verið einstaklega notadrjúg: sparað tíma og gefið þátttakendum skýra mynd af framgangi mála. Í því samhengi hafa hugarkort (e. Mindmaps) rutt sér til rúms á undanförnum árum í skólastarfi sem og á almennum atvinnumarkaði.

 

Myndlæsi og myndsköpun

Það sem nemendur raunverulega sjá og taka eftir skiptir miklu máli. Hæfni til að lesa í myndir eða myndlæsi, eins og það er kallað, er ein hlið þess myndræna sem þörf er á að þjálfa upp. Gróflega má skipta mynd í tvo þætti, form og innihald: Formið varðar hvernig myndin er og innihaldið hvað sést á myndinni. Það sem flækir málin er að stundum skiptir meira máli hvernig hlutir eru sagðir fyrir það sem „eiginlega sagt er“, en hvaða orð eru notuð. Þá er engu líkara en að form verði að innihaldi. Því er vert að þjálfa báða þætti myndlæsis – form og innihald.

Þegar myndlæsi er þjálfað skiptir máli að opnar samræður fylgi í kjölfarið. Þegar t.d. kvikmynd er sýnd í skólanum er áhugavert að ræða hana, hvað það er sem hver og einn sér, hvernig hún eða hann túlkar, hvað það er sem stendur upp úr, aðal- og aukaatriði o.s.frv. Samræður um formræna þáttinn eru ekki síður mikilvægar og geta t.d. farið fram þannig að kennari sýnir nemendunum mynd (ljósmynd eða hreyfimynd) tengda námsefninu og spyr svo hvort að myndin segi annað sé litunum breytt eða ef einstaka hlutir myndarinnar eru færðir til eða kippt út o.s.frv., hvort merking myndarinnar sé sú sama. Hæfnin sem verið er að þjálfa með myndlæsi er margslungin. Þegar horft er til innihaldsþáttarins má nefna þjálfun eiginleika á borð við greiningu, túlkun, lestur og skilning tákna o.fl. og með formrænni þjálfun er verið að örva næmi fyrir því hvaða „búningi hlutir eru klæddir“ þegar þeir birtast okkur, í hvaða stíl, lit og hlutföllum o.s.frv. Með öðrum orðum – og ef við leyfum okkur að taka stórt upp í okkur – er verið að örva næmi og vitund fyrir umhverfinu.

Nautabani.1

Önnur hlið þess myndræna sem vert er að æfa og þjálfa upp er myndsköpunin eða myndgerðin sjálf. Sú þjálfun er í hnotskurn það að öðlast færni í að vinna frá hugmynd að afurð, þ.e. læra ákveðið skapandi verklag. Hér er verið að tala um verkferli sem reynir á ýmsa sköpunar- og greiningareiginleika nemandanna, sem er þjálfun sem jafnframt nýtist á öðrum sviðum. Í ferlinu felst þjálfun eiginleika á borð við hæfni til hugarflugs („brainstorming“), örvun frumkvæðis og dustað rækilega af ímyndunaraflinu (að ógleymdri greiningu og túlkun sem felst í myndlæsi).

Þar fyrir utan snýst ferlið einnig um þjálfun ákveðins verkvits, þjálfun með ýmis efni, verkfæri og tækni (teiknitól, liti, myndavélar, borð- og spjaldtölvur o.fl.). Markmið slíkrar þjálfunar í almennu skólastarfi er ekki að búa til her myndlistarmanna, heldur að efla reynslu og skilning nemenda og þar með hæfni þeirra til að meta hvaða miðlunarleiðir henta því efni sem þeir vilja miðla. Færa má fyrir því góð rök að reynsla og þekking á sviði miðlunar, styðji við þann eftirsóknarverða hæfileika að geta séð og hugsað málefni frá ýmsum hliðum og sjónarhólum. Kannski mætti kalla slíka hæfileika „skapandi færni“ sem er engu síður eftirsóknarverð í námi en á atvinnumarkaði.

Snjalltæki sem verkfæri

Góður skóli kennir nemendum að miðla; miðla þekkingu, skoðunum og hugmyndum svo nokkuð sé nefnt. Sígilt er að skólar kenni miðlun í riti og að nokkru leyti í ræðu. Þótt myndræn miðlun (eða margmiðlun) hafi almennt séð verið fremur fyrirferðalítil í skólum má færa gild rök fyrir að áhrif myndrænnar miðlunar hafi aldrei verið meiri en nú eftir tilkomu snjalltækninnar (65% landsmanna nota snjalltæki daglega, 88% allra framhaldsskólanema). Meðal annars af þessum sökum á hið myndræna – myndlæsi og myndsköpun – erindi við skóla á 21. aldarinnar.

Snjalltæki og snjalltækni fela í sér tækifæri fyrir kennara til að bjóða nemendum upp á nýjar og spennandi leiðir til að leysa verkefni – hvort sem um er að ræða myndlæsi eða myndsköpun. Tækifærið er nú þegar til staðar og felst m.a. í miklu úrvali smáforrita (verkfæra) sem nálgast má með lítilli fyrirhöfn. Eðli málsins samkvæmt veltur það á kennurum að kynna sér möguleikana (verkfærin, smáforritin) og gera tilraunir með þau. Þannig má gera sér vonir um að staðið verði vörð um hið skapandi og frumlega í börnum um leið og hæfni þeirra til að tjá sig er aukin.

VerkfærakassiNemandans

Lokað er fyrir athugasemdir.